عذاب آن روز بزرگ بر شما مىهراسم . » « 1 » پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله مىفرمايد : « هركس خود را خطاكار بشمرد ، از نيكان است . » « 2 » هركس توبه را ترك كند ، به دو گناه مرتكب شده است : نخست گناهى كه انجام داده و دوم گناه ترك توبه . توبه همانند نماز و روزه از بزرگترين واجبات است . ( ألا عامل لنفسه قبل يوم بؤسه ) خداوند پاداش هيچ نيكوكارى را ضايع نمىگرداند ؛ بلكه حق او را به طور كامل به او داده ، و نيز بر آن مىافزايد . خداوند در اين باره مىفرمايد : « خدا به كارهاى نيكشان پاداش داده و از فضل خود به آنها ارزانى مىدهد . » « 3 » ( ألا و إنّكم في أيّام أمل من ورائه أجل ) منظور از روزهاى اميد همان دوره زندگى انسان است و اجل به معناى مرگ است . پاداش خداوند همانى است كه انسان در زندگى دنيا به آن اميد دارد و هيچ راهى براى رسيدن به آن ، جز از طريق كار نيك نيست . ( فمن عمل في أيام أمله قبل حضور أجله ، فقد نفعه عمله ) اموال و فرزندان و روابط خويشاوندى تنها در صورت به كارگيرى در كار خير و نيكوكارى نزد خداوند ارزشمند هستند و اگر به فساد و گمراهى بيانجامند ، و بال گردن و آتش جهنم خواهند بود . ( و لم يضرره أجله ) مرگ انسان نيكوكار به زيان او نيست ؛ زيرا نزد پروردگارى مىرود كه او را پاداش داده و از اعمال نيكش خشنود است . ( و من قصّر في أيّام أمله قبل حضور أجله ، فقد خسر عمله ) خداوند در قرآن مىفرمايد : « هركس

--> ( 1 ) . ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ هود / 11 : 3 . ( 2 ) . « من رأى أنّه مسيء فهو محسن » ابن ابى الحديد اين جمله را به امام عليه السّلام نسبت داده است . شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابى الحديد : 20 / 317 ، ذيل شرح قصار 641 . ( 3 ) . لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ ما عَمِلُوا وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ نور / 24 : 38 .